Brak ustawowych terminów a przedawnienie przy nadawaniu klauzuli wykonalności

Polskie prawo nie przewiduje określonych terminów na nadanie klauzuli wykonalności ani aktowi notarialnemu, ani innemu tytułowi egzekucyjnemu. Wierzyciel powinien jednak mieć na uwadze termin przedawnienia, który w praktyce odgrywa kluczową rolę.

W dniu 15 sierpnia 2023 r. weszła w życie nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 782¹ § 1 pkt 2 k.p.c. sąd może odmówić nadania klauzuli wykonalności, jeżeli z okoliczności sprawy oraz treści tytułu egzekucyjnego wynika, że objęte nim roszczenie uległo przedawnieniu.

Jak wykazać przerwanie biegu przedawnienia przy wniosku o klauzulę wykonalności

Jeżeli roszczenie wierzyciela nie uległo przedawnieniu, sytuacja nie powinna stanowić dla niego problemu. Jednak jeśli sąd uzna, że roszczenie mogło ulec przedawnieniu, sprawa staje się bardziej skomplikowana. W takiej sytuacji szansą dla wierzyciela jest przedstawienie dokumentu potwierdzającego, że bieg przedawnienia został przerwany. Może to być zarówno dokument urzędowy, np. postanowienie o umorzeniu egzekucji, w ramach której doszło do przerwania przedawnienia, jak i dokument prywatny, taki jak oświadczenie o uznaniu długu. Dowodem w tym celu może być również wniosek o wszczęcie egzekucji, który w określonych okolicznościach skutecznie przerywa bieg przedawnienia.

Przedawnienie a akty notarialne jako tytuły egzekucyjne – gdzie pojawiają się trudności

O ile ustalenie terminu przedawnienia w przypadku klasycznych tytułów egzekucyjnych, takich jak ugoda, wyrok czy nakaz zapłaty, nie sprawia zwykle problemów — ponieważ ich przedawnienie regulowane jest zgodnie z art. 125 k.c. — o tyle w przypadku aktów notarialnych określenie właściwego terminu może okazać się znacznie bardziej skomplikowane.

Warto wskazać, że ustawodawca wymienia kilka rodzajów tytułów egzekucyjnych sporządzonych w formie aktu notarialnego. Zgodnie z art. 777 § 1 pkt 4–6 k.p.c. tytułami egzekucyjnymi są:

1. akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji i który obejmuje obowiązek zapłaty sumy pieniężnej albo wydania rzeczy (oznaczonych co do gatunku, ilościowo określonych w akcie lub indywidualnie oznaczonych), gdy w akcie wskazano termin wykonania obowiązku lub zdarzenie, od którego zależy jego wykonanie;
2. akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji i który obejmuje obowiązek zapłaty sumy pieniężnej do wysokości określonej wprost albo oznaczonej za pomocą klauzuli waloryzacyjnej, jeżeli w akcie wskazano zdarzenie, od którego zależy wykonanie obowiązku, oraz termin, do którego wierzyciel może wystąpić o nadanie klauzuli wykonalności;
3. akt notarialny określony w pkt 4 lub 5, w którym osoba niebędąca dłużnikiem osobistym, lecz będąca właścicielem rzeczy, wierzytelności lub prawa obciążonego hipoteką lub zastawem, poddała się egzekucji z obciążonego przedmiotu w celu zaspokojenia wierzytelności pieniężnej zabezpieczonego wierzyciela.

Złożoność ustalenia terminu przedawnienia przy aktach notarialnych

Po pierwsze, należy wskazać, że akt notarialny odwołuje się w swojej treści do stosunku prawnego, na podstawie którego dłużnik poddaje się egzekucji. Mogą to być zatem różnego rodzaju umowy: umowy o charakterze mieszanym, umowy najmu, umowy o roboty budowlane czy umowy dzierżawy. Przepisy dotyczące przedawnienia roszczeń wynikających z tych stosunków są rozproszone po całym Kodeksie cywilnym. W piśmiennictwie podkreśla się, że konieczność szczegółowej analizy przesłanek przedawnienia stoi w sprzeczności z zasadą szybkości postępowania klauzulowego, ponieważ prawidłowe ustalenie terminu przedawnienia w wielu przypadkach może nastręczać poważnych trudności. Podkreślić należy, że złożenie wniosku o nadanie klauzuli wykonalności w przypadku „klasycznych” tytułów egzekucyjnych co do zasady nie powoduje komplikacji. Kluczowe jest wówczas ustalenie momentu ich prawomocności. Odmiennie przedstawia się sytuacja w przypadku aktów notarialnych stanowiących tytuł egzekucyjny.

Obowiązek wykazania zdarzenia warunkującego zapłatę przy aktach notarialnych

Zgodnie z art. 786 § 1 k.p.c., jeżeli wykonanie tytułu egzekucyjnego uzależnione jest od określonego zdarzenia, które powinien udowodnić wierzyciel, sąd nada klauzulę wykonalności dopiero po przedstawieniu dowodu potwierdzającego zaistnienie tego zdarzenia. Dowód taki musi mieć formę dokumentu urzędowego albo dokumentu prywatnego z podpisem urzędowo poświadczonym.

Przenosząc tę regulację na grunt aktów notarialnych, należy podkreślić, że to na wierzycielu spoczywa obowiązek wykazania, że zdarzenie warunkujące obowiązek zapłaty rzeczywiście nastąpiło. Wierzyciel powinien zatem przedłożyć stosowny dowód, którym może być np. zaświadczenie wydane przez właściwy organ administracyjny albo oświadczenie dłużnika potwierdzające spełnienie określonej przesłanki.

Warto jednak zaznaczyć, że wierzyciel nie ma obowiązku dołączania takiego dokumentu do wniosku, a jego brak nie stanowi uchybienia formalnego.

Ponadto sam akt notarialny musi w sposób jednoznaczny wskazywać termin oraz sumę pieniężną, do zapłaty której dłużnik się zobowiązał, a które uprawniają wierzyciela do złożenia wniosku o nadanie klauzuli wykonalności.

Możliwości procesowe wierzyciela po odmowie nadania klauzuli wykonalności

W przypadku gdy sąd odmówi nadania klauzuli wykonalności z powodu przedawnienia, wierzycielowi przysługuje prawo wniesienia zażalenia albo skargi na orzeczenie referendarza. Na tym etapie może on przedstawić dodatkową dokumentację, która wykaże, że roszczenie w istocie nie uległo przedawnieniu.

Warto przy tym zaznaczyć, że oddalenie wniosku o nadanie klauzuli wykonalności z powodu przedawnienia — jak również z uwagi na oczywistą sprzeczność wniosku z prawem albo próbę obejścia prawa — nie pozbawia wierzyciela możliwości wytoczenia powództwa o ustalenie, na podstawie art. 189 k.p.c., że wierzytelność objęta tytułem egzekucyjnym nie jest przedawniona. Wyjątkiem jest sytuacja, w której wierzycielowi przysługuje dalej idące roszczenie, czyniące takie powództwo zbędnym.

Przedawnienie odsetek a nadanie klauzuli wykonalności

Sąd nie bada przedawnienia odsetek wymagalnych po powstaniu tytułu egzekucyjnego. Oznacza to, że na gruncie omawianego przepisu nie znajduje zastosowania art. 125 k.c. W konsekwencji sąd nie może odmówić nadania klauzuli wykonalności z powodu przedawnienia odsetek naliczanych po dacie powstania tytułu egzekucyjnego — dlatego w tym zakresie art. 125 k.c. nie ma zastosowania na etapie postępowania klauzulowego.

Wniosek o nadanie klauzuli wykonalności a przerwanie biegu przedawnienia

Niezależnie od powyższego należy wskazać, że zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 4 października 2023 r., sygn. akt I CSK 432/23, zgłoszenie żądania nadania klauzuli wykonalności nie tylko przerywa bieg przedawnienia, lecz również powoduje, że przedawnienie nie biegnie aż do chwili zakończenia postępowania klauzulowego. Obejmuje to cały okres, w którym uprawniony nie ma możliwości podejmowania innych działań zmierzających do realizacji swojego roszczenia.

Autor:

Marcin Sykała

Radca Prawny