Tego dnia Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej ma odpowiedzieć na pytania prejudycjalne skierowane przez Sąd Rejonowy we Włodawie w dniu 24 października 2024 r. w sprawie z powództwa konsumenta przeciwko Bankowi Pekao S.A. (sprawa C-744/24, Bank Polska Kasa Opieki).

Istota pytań prejudycjalnych

Pytania skierowane do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zmierzają do wyjaśnienia, czy w umowach o kredyt konsumencki dopuszczalne jest naliczanie odsetek nie tylko od rzeczywistej kwoty wypłaconej konsumentowi, lecz także od pozaodsetkowych kosztów kredytu, takich jak prowizje, składki ubezpieczeniowe, opłaty przygotowawcze czy marża banku.

Sąd krajowy dąży do ustalenia, czy konsument powinien zostać w sposób jednoznaczny i przejrzysty poinformowany, że podstawą naliczania odsetek jest kwota wyższa niż rzeczywiście wypłacony kredyt, obejmująca także pozaodsetkowe koszty kredytu. W praktyce chodzi więc o ocenę, czy brak takiej informacji lub jej nieprecyzyjne przedstawienie w umowie kredytu konsumenckiego może naruszać standardy ochrony konsumenta wynikające z prawa Unii Europejskiej. Konkluzja obejmuje także pytanie, czy oprocentowanie kosztów pozaodsetkowcyh a także czy ewentualne naruszenie obowiązków informacyjnych w tym zakresie uprawnia konsumenta do skorzystania z sankcji kredytu darmowego, czyli zwrotu pożyczonych środków bez odsetek oraz dodatkowych kosztów.

Naliczanie odsetek od kosztów pozaodsetkowych – spór konsumentów z bankami

Sektor bankowy oraz część orzecznictwa sądowego stoi na stanowisku, że dopóki prowizja i inne pozaodsetkowe koszty nie są wliczane do całkowitej kwoty kredytu ujmowanej w umowie, pobieranie odsetek od ich wartości jest w istocie dozwolone. Szczególnie w sytuacjach, gdy konsument nie ma możliwości zapłaty prowizji z góry, bank niejako wychodzi naprzeciw potrzebom klienta.

Przejrzystość i obowiązki informacyjne banku a sankcja kredytu darmowego

Oś sporu między stronami sprowadza się także do pytania, jakie zasady przejrzystości i transparentności powinien spełnić bank przy kredytowaniu kosztów pozaodsetkowych i ich oprocentowaniu. Chodzi o to, czy bank wypełnia obowiązki informacyjne, jeśli nie poinformuje wprost konsumenta, że podstawą obliczenia skapitalizowanych odsetek (wyrażonych kwotowo) jest kwota wyższa niż rzeczywiście wypłacony kredyt. W szczególności dotyczy to sytuacji, gdy do kwoty tej doliczane są pozaodsetkowe koszty kredytu, takie jak prowizja lub inne opłaty, które nie są składnikiem rzeczywiście wypłaconej kwoty kredytu, a które sumują się do całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta w wykonaniu zobowiązania wynikającego z umowy kredytu konsumenckiego.

Znaczenie wyroku TSUE dla konsumentów i banków

Znaczenie tego wyroku może być niebagatelne. W polskim sądownictwie coraz częściej pojawiają się spory, w których konsumenci domagają się od banków zwrotu kosztów związanych ze spłaconymi odsetkami. Wynika to z tego, że skorzystanie z sankcji kredytu darmowego (SKD) prowadzi do sytuacji, w której konsument zobowiązany jest do zwrotu wyłącznie kapitału.

Nierzadko jeszcze w trakcie trwania umowy konsument składa oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, wskazując, że bank nie wywiązał się z obowiązków ustawowych. W takich przypadkach konsumenci wnoszą o zmianę harmonogramu spłaty, tak aby uwzględniał on spłatę kredytu wyłącznie w formie kapitału, z pominięciem odsetek oraz dodatkowych kosztów. Dodatkowo konsumenci często wnoszą o zwrot odsetek i prowizji.

Potencjalne skutki wyroku TSUE dla rynku kredytowego

W zależności od scenariusza, sytuacja może wyglądać zupełnie inaczej i prowadzić do różnych konsekwencji w istniejących sprawach. Możliwe są trzy scenariusze:

1. Najbardziej restrykcyjny dla banków – TSUE mogłoby kategorycznie uznać, że naliczanie odsetek od skredytowanych kosztów prowizji jest całkowicie niedozwolone. Skutkowałoby to masowym napływem oświadczeń o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego oraz wzrostem liczby sporów sądowych.
2. Wariant umiarkowany – TSUE mogłoby uznać, że poddanie oprocentowaniu kosztów prowizji jest dozwolone jedynie wtedy, gdy spełnione zostaną standardy przejrzystości, a konsument zostanie prawidłowo poinformowany o tym mechanizmie. Taki wymóg umożliwiłby konsumentowi świadome podjęcie decyzji dotyczącej ryzyka ekonomicznego i prawnego.
3. Najbardziej korzystny dla banków – naliczanie odsetek od kosztów prowizji jest dozwolone, a bank nie ma szczególnych obowiązków poza wskazaniem kwoty prowizji w całkowitej kwocie do zapłaty. Konsument wówczas powinien znać swoje prawa i obowiązki oraz być w stanie ocenić charakter i skalę swojego zobowiązania.

W praktyce kwestia prawidłowego poinformowania konsumenta o naliczaniu odsetek od prowizji rzutuje na jego świadomość co do rzeczywistej kwoty, którą ma oddać bankowi.

Dotychczasowe orzecznictwo TSUE w sprawach SKD

Do tej pory TSUE w sprawach dotyczących sankcji kredytu darmowego zajmował się m.in. możliwością sprzedaży prawa do roszczenia i skorzystania z SKD przez cesjonariuszy (C-80/24), obowiązkiem sądu krajowego do zbadania z urzędu nieuczciwego charakteru warunku umowy cesji w granicach przedmiotu sporu, dopuszczalnością sankcji kredytu darmowego przy naruszeniu obowiązków informacyjnych banku oraz abuzywnością postanowień umowy (C-472/23, 13 lutego 2025 r.). Wciąż sporną kwestią pozostaje również moment rozpoczęcia terminu do złożenia oświadczenia o SKD.

Nadchodzący wyrok TSUE w sprawie C-744/24 może mieć szczególny charakter, ponieważ może wyznaczyć nową wykładnię w zakresie naliczania odsetek od skredytowanych kosztów prowizji, obowiązków informacyjnych banków oraz stosowania sankcji kredytu darmowego.

Źródło:

1. http://www.eur-lex.europa.eu/

Marcin Sykała, radca prawny